CXO

İrem Toprakkaya

Eğitim:

Covid 19 Salgını Nedeniyle Fırsatçılık, Fahiş Fiyat Artışı, Stokçuluğa Karşı

Haksız Fiyat Değerlendirme Kurulu ve Rekabet Kurumu Denetimi

Av. İrem Toprakkaya Babalık, LL.M.

Yeni tip korona virüs (Covid-19) salgını nedeniyle turizm, ulaşım başta olmak üzere bir çok sektörde faaliyetler durma noktasına geldiği gibi, temel gıdadan hijyen ürünlerine pek çok üründe önemli fiyat artışları ve stokçuluğa maruz kalınmaktadır.

Salgının ikinci dalgasına maruz kalmaktan endişe ettiğimiz bugünlerde haksız fiyat uygulamalarına karşı ne gibi önlemler alındığı merak edilmektedir.

7244 sayılı “Yeni Koronavirüs (Covid-19) Salgınının Ekonomik ve Sosyal Hayata Etkilerinin Azaltılması Hakkında Kanun” uyarınca fahiş fiyat artışını ve stokçuluğu denetlemek üzere ihdas edilen Haksız Fiyat Değerlendirme Kurulu’nun yanı sıra Rekabet Kurulu da rekabet ihlali şüphesiyle bazı perakendeci teşebbüsler hakkında soruşturma yürütmektedir.

Bu yazımızda fahiş fiyat artışı başta olmak üzere haksız fiyat uygulamaları ve stokçuluğa ilişkin öngörülen denetimler ve yaptırımlar hakkında bilinmesi gerekenleri paylaşmaktayız.

Öncelikle salgın sonrasında piyasadaki bazı ürünlerde gerçekleşen aşırı fiyat artışları, stokçuluk, fırsatçılık vb. hususlarda ne gibi önlemler alındı?

17 Nisan 2020 tarihinde yürürlüğe giren 7244 Sayılı “Yeni Koronavirüs (Covid-19) Salgınının Ekonomik ve Sosyal Hayata Etkilerinin Azaltılması Hakkında Kanun ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun” hükümleri ile korona virüs salgınının önlenmesi ve etkilerinin azaltılması amacıyla çeşitli tedbirler öngörülmektedir (Detaylı bilgi için bkz. Av.Dr. R. Tamer Pekdinçer ile Av. İrem Toprakkaya Babalık tarafından kaleme alınan https://blog.lexpera.com.tr/yeni-koronavirus-covid-19-salgininin-ekonomik-ve-sosyal-hayata-etkilerinin-azaltilmasi-hakkinda-kanunun-getirdigi-yenilikler/ ).

Salgınla mücadele döneminde fırsatçılığı önlemek, fahiş fiyat artışı, stokçuluk ve haksız fiyat uygulamalarının önüne geçmek amacıyla 7244 sayılı Kanunla 6585 sayılı Perakende Ticaretin Düzenlenmesi Hakkında Kanun’a ek madde eklenerek fahiş fiyat artışı yasaklanmış ve Haksız Fiyat Değerlendirme Kurulu ihdas edilmiştir.

Anılan hükme göre; üretici, tedarikçi ve perakende işletmeler tarafından bir mal veya hizmetin satış fiyatında fahiş artış yapılamaz. Üretici, tedarikçi ve perakende işletmeler tarafından piyasada darlık yaratıcı, piyasa dengesini ve serbest rekabeti bozucu faaliyetler ile tüketicinin mallara ulaşmasını engelleyici faaliyetlerde bulunulamaz.

“Fahiş Fiyat Artışı” ve “Stokçuluk” ile kastedilen nedir?

Fahiş fiyat artışı; olağanüstü hal, afet ve ekonomik dalgalanma dönemleri ile diğer acil durumlarda üretici, tedarikçi ve perakende işletmeler tarafından satışa sunulan ve kamunun beslenme, sağlıklı yaşama ve korunma gibi temel ihtiyaçlarını karşılamak için zorunlu olan mal ve hizmetlerin fiyatında girdi ve diğer üretim maliyetlerindeki artış gibi haklı bir sebebe dayanmaksızın yapılan aşırı ve adil olmayan artışı, stokçuluk ise aynı durumlarda üretici, tedarikçi ve perakende işletmelerin piyasada darlık yaratan, piyasa dengesini ve serbest rekabeti bozan faaliyetleri ile tüketicinin mallara ulaşmasını engelleyen faaliyetlerini ifade etmektedir.

Fahiş fiyat artışı yasağına aykırı hareket edenler ve diğer haksız uygulamalar karşısında öngörülen yaptırımlar nelerdir?

Fahiş fiyat artışı yasağına aykırı hareket edenlere 10 bin Türk lirasından 100 bin Türk lirasına kadar, piyasada darlık yaratıcı, piyasa dengesini ve serbest rekabeti bozucu faaliyetler ile tüketicinin mallara ulaşmasını engelleyici faaliyetlerde bulunanlar hakkında ise 50 bin Türk lirasından 500 bin Türk lirasına kadar idari para cezası uygulanır. Haksız Fiyat Değerlendirme Kurulu, anılan idari para cezalarını uygulamaya yetkilidir.

Haksız Fiyat Değerlendirme Kurulu Yönetmeliği uyarınca idari para cezası belirlenirken, işlenen fiilin ağırlığı ve haksızlık içeriği, işletmenin türü, büyüklüğü ve bulunduğu sektör, fahiş fiyat artışı ve stokçuluk faaliyetinden sağlanan menfaat ile daha önce aynı konuda idari para cezası uygulanıp uygulanmadığı gibi hususların dikkate alınması öngörülmüştür.

 “Haksız Fiyat Değerlendirme Kurulu”nun işlevi hakkında bilgi verebilir misiniz?

Kurul, fahiş fiyat artışı ve stokçuluk uygulamalarına karşı piyasa dengesini ve tüketicileri korumaya yönelik gerekli tedbirleri almak ve bunların uygulanmasını sağlamak ile görevlidir. Bu kapsamda Kurul’a; fahiş fiyat artışı ve stokçuluk uygulamaları ile ilgili denetim ve incelemeler yapma veya yaptırma, denetim ve incelemelere ilişkin üretici, tedarikçi ve perakende işletmenin savunmasını alma veya alınmasını sağlama, fahiş fiyat artışı veya stokçuluk uygulamaları yaptığı tespit edilen üretici, tedarikçi ve perakende işletmeler hakkında idari para cezası kararı alma ve bu kararın uygulanmasını sağlama, fahiş fiyat artışı ve stokçuluk uygulamaları ile ilgili ilke ve kuralları belirleme yetkisi verilmiştir.

Kurul’a şikayet başvuruları nasıl yapılacaktır?

Kurul, kendiliğinden harekete geçebildiği gibi şikayet üzerine de işlem başlatabilir. Yönetmelik uyarınca, şikayet başvurusu dilekçeyle, şikayet sistemi üzerinden veya diğer elektronik başvuru yöntemleri kullanılarak Bakanlığa ya da il müdürlüğüne yapılır. Şikayet başvurularında; şikayetçinin gerçek kişi olması durumunda adı, soyadı, T.C. kimlik numarası veya yabancı kimlik numarası ile iletişim bilgilerine; tüzel kişi olması durumunda ise unvan ve iletişim bilgilerine, şikayete konu üretici, tedarikçi veya perakende işletmeye ait tanıtıcı bilgiler ve iletişim bilgileri ile mal veya hizmete ilişkin bilgiler ile varsa belge, fotoğraf ve video görüntülerine yer verilir.

Halihazırda e-devlet üzerinden “Ticaret Bakanlığı Reklam ve Haksız Ticari Uygulama Şikayeti”, Alo 175 Tüketici Danışma Hattı, Haksız Fiyat Artışı (HFA) bildirim mobil uygulaması, BİMER, CİMER uygulamalarından şikayet başvurusunda bulunulduğu görülmektedir.

Bu noktada, 7244 Sayılı Kanun’un yürürlüğe girdiği tarih olan 17 Nisan 2020 tarihinden önce fahiş fiyat artışı uygulamaları hakkında Bakanlığa yapılan başvuruların 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun ve ikincil mevzuatı kapsamında Reklam Kurulu tarafından sonuçlandırılacağı belirtilmelidir. 6502 Sayılı Kanun m. 63’e göre haksız ticari uygulamanın üç aya kadar tedbiren durdurulması yaptırımı ve idari para cezası uygulanabilmektedir. Haksız ticari uygulama ülke genelinde gerçekleşmiş ise idari para cezası artırılmaktadır.

İdari para cezalarının denetimi nasıl yapılacaktır?

Yönetmelik kapsamında, öngörülen idari para cezalarına ilişkin denetim yetkisi Bakanlık ve Bakanlığın talebine göre işyeri açma ve çalışma ruhsatını vermeye yetkili belediye veya il özel idareleri ile diğer idarelerine aittir. Yönetmelik, yapılan denetimlerde, üretici, tedarikçi ve perakende işletmeye denetimin yapıldığı günden başlamak üzere on günden az olmamak kaydıyla savunma süresi verileceği ve bu sürenin bir defaya mahsus on güne kadar uzatılabileceğini belirtmektedir. Savunmaların alınması dâhil soruşturma süreci Haksız Fiyat Değerlendirme Kurulu tarafından yürütülecektir. Kurul, işletmelerin savunması alınmaksızın (savunma yapılmaması durumu hariç) idari para cezası kararı verememektedir.

Gerek Kanun’da gerekse Yönetmelik’te, öngörülen idari para cezalarının uygulanması durumunda muhatapların hukuki itiraz ve dava yolunu düzenleyen bir hüküm bulunmamaktadır. İşbu nedenle, idari para cezalarına ilişkin genel kanun niteliğindeki 5326 sayılı Kabahatler Kanunu’nun hukuki başvuru yoluna ilişkin hükümlerinin haksız fiyat ihlallerine yönelik idari para cezalarının hukuka uygunluk denetiminde de uygulanması gerektiğini düşünmekteyiz. (Detaylı bilgi için bkz. Av. H. Hüsnü Babalık tarafından kaleme alınan https://blog.lexpera.com.tr/haksiz-fiyat-degerlendirme-kurulu-yonetmeliginin-idari-para-cezasi-hukumlerine-iliskin-yorumlarimiz/ )

Bugüne kadar yapılan denetimler ve verilen cezalar hakkında bilgi verebilir misiniz?

Ticaret Bakanlığı tarafından yapılan 27 Temmuz 2020 tarihli açıklamaya göre; Haksız Fiyat Değerlendirme Kurulu’nun oluşturulduğu 17 Nisan tarihinden itibaren Ticaret İl Müdürlükleri, Reklam Kurulu, CİMER, AKİM, E-Devlet ve Bakanlığın internet sitesi üzerinden toplam 1251 adet başvuru Kurula intikal ettirilmiştir. Ayrıca, Ticaret İl Müdürlükleri ve Gelir İdaresi Başkanlığı tarafından 33 farklı ilde toplamda yaklaşık 1300 firma denetlenmiştir.

Bu kapsamda Kurula intikal eden 1251 başvurudan, karara bağlanan başvuru sayısı 732 olurken, incelemeye alınan ve savunması tamamlanan 91 firmadan 60 firmaya idari para cezası uygulanmasına karar verilmiştir. Kurul tarafından fahiş fiyat artışı yaptığı tespit edilen 60 firmaya toplam 3.115.000 TL idari para cezası uygulanması kararlaştırılmıştır. Öte yandan 519 başvurunun incelemesi ve savunma süreci devam etmektedir.

İdari yaptırıma konu uygulamaların, 25’nin toptan sebze ve meyve, 19’nun temel gıda ürünü, 5’inin maske kumaşı, 4’ünün cerrahi maske, 4’ünün ekmek yapma makinası, 2’sinin saç tıraş makinası, 1’inin dezenfektan ile ilgili olduğu görülmektedir.

Fahiş fiyat artışları karşısında Rekabet Kurulu’nun uygulamalarından bahseder misiniz?

COVID-19 salgını sebebiyle fiyat artışlarına 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun (RKHK) kapsamında değerlendirilebilmesi için fiyat artışının rekabeti kısıtlayıcı bir anlaşma, uyumlu eylem ya da teşebbüs birliği kararı nedeniyle ortaya çıkması (RKHM m. 4) ya da hakim durumda olan bir teşebbüsün hakim durumunu kötüye kullanması gerekir (RKHK m. 6).

COVID-19 salgını sürecinde, perakende gıda ve temizlik ürünleri ticareti ile iştigal eden zincir marketler ile bunların tedarikçileri konumunda olan üretici ve toptancı seviyesindeki teşebbüslerin fiyatlama davranışlarının incelenmesi hakkında Rekabet Kurulu’nun 07.05.2020 tarihli toplantısında toplam 29 teşebbüs hakkında 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’u ihlal edip etmediklerinin belirlenmesi amacıyla soruşturma başlatmıştır (Dosya No: 2020-3-19).

Hatırlanacağı üzere, Kurum, COVID-19 salgını başladığından beri fiyat artışları ve arz zincirindeki birtakım piyasa aksaklıklarına dair uyarılarda ve inceleme duyurularında bulunmuştu. Bu bağlamda, kararın yaklaşık bir ayı bulan bir süre zarfında yapılan analizlere göre gıda ve temizlik/hijyen ürünlerinin üretim ve ticareti ile iştigal eden teşebbüslerden bazılarının özellikle fahiş fiyat artışı davranışlarının rekabet hukukunu ihlal eder nitelikte olabileceğine dair ciddi ölçüde kanaate varıldığı anlaşılmaktadır. Rekabet Kurulu 07.05.2020 tarihli 20-23/298-145 sayılı geçici tedbir kararı ile “soruşturma süreci tamamlanana kadarki süre zarfında gıda ve temizlik ürünlerinde yapılacak tüm fiyat artışları hakkında Kurumumuzun belirleyeceği format ve süre içinde Kurumumuzun bilgilendirilmesi gerektiği”ne karar vermiştir. Böylece ilgili teşebbüslerin yapacakları fiyat artışları hakkında bilgi verme zorunluluğu ortaya çıkmıştır.

Menü